ကိုယ့်ဦးနှောက်ကို ကိုယ် မသိသေးဘူး

ကိုယ်တို့ လူတိုင်းမှာ ဦးနှောက်တစ်လုံးရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဦးနှောက်ကို ဘယ်လိုသုံးရမလဲဆိုတာ သင်ပေးတဲ့ ကျောင်းမရှိဘူး။ ဒါဟာ အံ့သြစရာပဲ — ကိုယ့်မှာ ကမ္ဘာ့အတန်ဖိုးအရှိဆုံး ကိရိယာတစ်ခုရှိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ကိရိယာရဲ့ manual ကို ဘယ်သူကမှ မဖတ်ဖူးဘူး။

ကိုယ် ဒီစာအုပ်ကို ရေးဖြစ်တာက အကြောင်းရင်းရှိတယ်။ ကိုယ် ဆေးပညာကနေ စီးပွားရေးလောကကို ကူးပြောင်းလာတဲ့အခါ — MBA တက်ရတယ်၊ marketing သင်ရတယ်၊ psychology ဖတ်ရတယ်၊ business model တွေ လေ့လာရတယ်။ အဲဒီ အချိန်မှာ ကိုယ့်ဦးနှောက်ရဲ့ စွမ်းရည်ကို ပိုပြီး ထိထိရောက်ရောက် သုံးချင်တဲ့ ဆန္ဒ ပြင်းပြလာတယ်။

ကိုယ် Joshua Foer ရဲ့ Moonwalking with Einstein ကို ဖတ်တဲ့အခါ၊ ခေါင်းထဲမှာ မီးလင်းသွားတယ်။ သူက သာမန် journalist တစ်ယောက်ပဲ — ဒါပေမဲ့ memory techniques တွေကို သင်ယူပြီး တစ်နှစ်အတွင်းမှာ USA Memory Championship ကို အနိုင်ရသွားတယ်။ ဒါကို ကိုယ်ဖတ်ပြီးတဲ့အခါ ကိုယ်သိသွားတယ် — မှတ်ဉာဏ်ဆိုတာ မွေးရာပါ အရည်အချင်း မဟုတ်ဘူး၊ လေ့ကျင့်ယူလို့ရတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုပဲ။

ဒီစာအုပ်ထဲမှာ ကိုယ် စုစည်းထားတဲ့ နည်းစနစ် ၁၂ ခုဟာ ကမ္ဘာ့ memory champion တွေ၊ neuroscientist တွေ၊ ထိပ်တန်း learner တွေ အသုံးပြုနေတဲ့ နည်းလမ်းတွေပဲ။ ဒါတွေကို ကိုယ်က မြန်မာနိုင်ငံ context နဲ့ ပြန်ရေးပေးထားတယ်။ ကိုယ်တို့ မြန်မာတွေ နားလည်ရလွယ်အောင်၊ ချက်ခြင်း အသုံးချလို့ရအောင်။

ဦးနှောက်က ဘယ်လို အလုပ်လုပ်သလဲ

ကိုယ့်ဦးနှောက်ထဲမှာ neuron ခေါ် အာရုံကြောဆဲလ် ၈၆ ဘီလီယံ (86 billion) ရှိတယ်။ ဒီ neuron တစ်ခုချင်းစီက အခြား neuron တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်မှု (synapse) ထောင်ပေါင်းများစွာ ဖွဲ့ထားတယ်။ ဒီချိတ်ဆက်မှုတွေ စုစုပေါင်း ၁၀၀ ထရီလီယံ (100 trillion) လောက်ရှိတယ်။

ဒါကို ရုပ်ပုံဖော်ကြည့်ပါ — ကိုယ့်ခေါင်းထဲမှာ ကြယ်စုတစ်ခုလုံးလောက် ရှုပ်ထွေးတဲ့ network တစ်ခု ရှိတယ်။ ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး supercomputer တွေကတောင် ကိုယ့်ဦးနှောက်ရဲ့ processing power ကို မမှီနိုင်သေးဘူး။

ဒါပေမဲ့ ကိုယ်တို့ လူသားတွေက ဒီအံ့ဖွယ်အင်္ဂါရပ်ကို ၁% တောင် အသုံးမချနိုင်ဘူး — ဘာဖြစ်လို့လဲ? ဘယ်လိုသုံးရမလဲ မသိလို့။

Memory ရဲ့ အဆင့် ၃ ဆင့်

ကိုယ့်ဦးနှောက်ထဲ အချက်အလက်တစ်ခု ဝင်လာပြီး မှတ်မိနေဖို့ အဆင့် ၃ ဆင့် ဖြတ်ရတယ်—

၁။ Encoding (ကုဒ်ပြောင်းခြင်း)

အချက်အလက်တစ်ခုကို ဦးနှောက်ထဲ ထည့်သွင်းတဲ့ အဆင့်ဖြစ်တယ်။ ကိုယ် စာအုပ်ဖတ်တယ်၊ ဆရာ ပြောတာ နားထောင်တယ်၊ ဗီဒီယိုကြည့်တယ် — ဒါတွေအားလုံးဟာ encoding ပဲ။

ဒါပေမဲ့ ဒီမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုရှိတယ်။ Encoding ရဲ့ အရည်အသွေးက မတူဘူး။ ကိုယ် passive ဖြစ်ဖြစ် ဖတ်နေရင် (ဥပမာ — Facebook scroll လုပ်ရင်းနဲ့ ဖတ်တာ)၊ encoding အားနည်းတယ်။ ကိုယ် active ဖြစ်ဖြစ် ဖတ်ရင် (ဥပမာ — “ဒါကို ကိုယ့်ဘဝမှာ ဘယ်လို apply လုပ်မလဲ” လို့ တွေးရင်း ဖတ်တာ)၊ encoding အားကောင်းတယ်။

ဒီစာအုပ်ထဲက နည်းစနစ်အတော်များများဟာ encoding ကို ပိုကောင်းအောင် ကူညီတဲ့ နည်းတွေပဲ။

၂။ Storage (သိုလှောင်ခြင်း)

Encoding ပြီးတဲ့ အချက်အလက်ကို ဦးနှောက်ထဲ သိမ်းထားတဲ့ အဆင့်ပဲ။ ကိုယ့်ဦးနှောက်မှာ memory storage နှစ်မျိုးရှိတယ်—

Short-term Memory (ရေတိုမှတ်ဉာဏ်) — ၂၀-၃၀ စက္ကန့်လောက်ပဲ ခံတယ်။ Item ၇ ခု (±၂) လောက်ပဲ ထိန်းထားနိုင်တယ်။ ဖုန်းနံပါတ်တစ်ခုကို ခဏမှတ်ထားပြီး ခေါ်တာမျိုးမှာ short-term memory ကို သုံးတယ်။

Long-term Memory (ရေရှည်မှတ်ဉာဏ်) — ကန့်သတ်ချက် မရှိသလောက်ပဲ။ ဘဝတစ်သက်တာလုံး သိမ်းဆည်းထားနိုင်တယ်။ ကိုယ့် ငယ်ဘဝ အတွေ့အကြုံ၊ ကိုယ်သင်ယူထားတဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုတွေ — ဒါတွေအားလုံး long-term memory ထဲမှာ ရှိတယ်။

Memory techniques တွေရဲ့ ပန်းတိုင်က short-term memory ထဲက အချက်အလက်တွေကို long-term memory ထဲ ထိထိရောက်ရောက် ပို့ပေးဖို့ပဲ။

၃။ Retrieval (ပြန်ထုတ်ယူခြင်း)

သိမ်းထားတဲ့ အချက်အလက်ကို ပြန်ထုတ်ယူနိုင်ခြင်းပဲ။ ဒါဟာ အရေးကြီးဆုံး အဆင့်ပဲ — ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကိုယ့်ဦးနှောက်ထဲ သိမ်းထားပေမဲ့ ပြန်ထုတ်မရရင် “မေ့သွားတယ်” လို့ ခံစားရတာပဲ။

တကယ်တော့ ကိုယ်တို့ “မေ့သွားတယ်” ဆိုတာ information ပျက်သွားတာ မဟုတ်ဘူးလို့ neuroscientist အတော်များများ ယုံကြည်ကြတယ်။ Retrieval pathway ပျောက်သွားတာ — ဆိုလိုတာက “တံခါးပိတ်သွားတဲ့” အခန်းထဲ ပစ္စည်းရှိပေမဲ့ တံခါးဖွင့်မရတာမျိုး။

ဒီစာအုပ်ထဲက နည်းစနစ်တွေက retrieval pathway ကို ခိုင်မာအောင်လည်း ကူညီတယ်။ အထူးသဖြင့် Memory Palace, Active Recall, Spaced Repetition တို့က retrieval ကို အားကောင်းစေတဲ့ နည်းတွေပဲ။

ဘာကြောင့် မေ့သွားရသလဲ

ကိုယ်တို့ မေ့တတ်တယ်ဆိုတာ ဦးနှောက်ရဲ့ ချို့ယွင်းချက် မဟုတ်ဘူး — ဒီဇိုင်းပဲ။ ကိုယ့်ဦးနှောက်က ဒီနေ့ ကိုယ်တွေ့ကြုံတဲ့ အရာတိုင်းကို အကုန်မှတ်ထားရင် ခေါင်းရူးသွားမယ်။ ဒါကြောင့် ဦးနှောက်က စစ်ထုတ်တယ် — အရေးကြီးတဲ့ အရာတွေကိုပဲ သိမ်းထားတယ်။

မေ့တတ်ခြင်းရဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း ၃ ခုရှိတယ်—

၁။ Decay (ပျက်စီးခြင်း)

အချိန်ကြာလာတာနဲ့အမျှ memory trace (မှတ်ဉာဏ်ရာ) ပျော့လာတယ်။ ဒါဟာ သဘာဝပဲ။ ကိုယ် တစ်ခါပဲ ဖတ်ပြီး ပြန်မကြည့်ဘဲ ထားရင် — ၂၄ နာရီအတွင်းမှာ ၇၀% လောက် မေ့သွားနိုင်တယ် (ဒါကို Ebbinghaus ရဲ့ Forgetting Curve လို့ ခေါ်တယ်၊ အခန်း ၂ မှာ အသေးစိတ် ရှင်းပြမယ်)။

၂။ Interference (အနှောင့်အယှက်)

အချက်အလက်အသစ်တွေက အချက်အလက်အဟောင်းတွေကို ဖုံးအုပ်သွားတာ — ဒါမှမဟုတ် အဟောင်းတွေက အသစ်တွေကို ရောထွေးစေတာ။

ဥပမာ — ကိုယ် ဖုန်းနံပါတ်အသစ် မှတ်ပြီးတဲ့အခါ ဖုန်းနံပါတ်အဟောင်းကို မေ့သွားတာ (retroactive interference)။ ဒါမှမဟုတ် ဖုန်းနံပါတ်အဟောင်းကြောင့် အသစ်ကို မှတ်ရ ခက်တာ (proactive interference)။

၃။ Retrieval Failure (ပြန်ထုတ်ယူမရခြင်း)

“ပါးစပ်ဖျားမှာ ရှိတယ်၊ ထွက်မလာဘူး” — ဒါ retrieval failure ပဲ။ Information ဦးနှောက်ထဲ ရှိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပြန်ထုတ်ဖို့ cue (အချက်ပြ) မရဘူး။

Memory techniques တွေက ဒီပြဿနာ ၃ ခုလုံးကို ဖြေရှင်းပေးတယ်— - Decay ကို → Spaced Repetition နဲ့ တိုက်တယ် - Interference ကို → Memory Palace, Chunking, PAO System နဲ့ organize လုပ်တယ် - Retrieval failure ကို → Visualization, Link Method, Active Recall နဲ့ retrieval pathway ခိုင်မာအောင် လုပ်တယ်

မှတ်ဉာဏ်ကောင်းတာ မွေးရာပါ အရည်အချင်းလား

လုံးဝ မဟုတ်ဘူး။

ကိုယ် ဒီအရာကို အလေးအနက် ပြောချင်တယ်။ ကိုယ်တို့ မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ “ဒိဋ္ဌိ” (fixed mindset) ဆိုတာ အတော်လေး နက်ရှိုင်းတယ်။ “သူက ဉာဏ်ကောင်းတာ” “ကိုယ်က မမှတ်ရဘူး” “မွေးကတည်းက ခေါင်းမထဲဘူး” — ဒီလို ပြောကြတယ်။

ဒါပေမဲ့ science က ဘာပြောလဲ?

London Taxi Driver Study (2000) — London ရဲ့ taxi driver တွေဟာ London မြို့ရဲ့ လမ်း ၂၅,၀၀၀ ကျော်ကို မှတ်ရတယ်။ “The Knowledge” လို့ ခေါ်တဲ့ စာမေးပွဲ ကို ၃-၄ နှစ် လေ့ကျင့်ပြီး ဖြေရတယ်။ Neuroscientist Eleanor Maguire ရဲ့ သုတေသနက taxi driver တွေရဲ့ hippocampus (memory နဲ့ ဆိုင်တဲ့ ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်း) ဟာ သာမန်လူတွေထက် ပိုကြီးတယ် ဆိုတာ တွေ့ရှိခဲ့တယ်။

ဒါဟာ key point ပဲ — hippocampus ကြီးတဲ့ လူတွေ taxi driver ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး။ Taxi driver ဖြစ်ဖို့ လေ့ကျင့်တာကြောင့် hippocampus ကြီးလာတာ။ ဦးနှောက်က muscle လို ပြောင်းလဲနိုင်တယ်!

Memory Championships — Nelson Dellis ကို ကြည့်ပါ။ သူ့အဖွားကို Alzheimer’s disease နဲ့ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး memory ကို တန်ဖိုးထားလာတယ်။ သူဟာ “genius” မဟုတ်ဘူး — systematic practice နဲ့ USA Memory Champion ၄ ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့တယ်။

Dominic O’Brien ကဆိုရင် ကျောင်းမှာ dyslexia (စာဖတ်ရ ခက်ခဲမှု) ရှိခဲ့တဲ့ လူပဲ။ ဒါပေမဲ့ World Memory Championship ကို ၈ ကြိမ် အနိုင်ရခဲ့တယ်။

ကိုယ်တို့ မြန်မာတွေမှာလည်း ဒီစွမ်းရည် ရှိတယ်။ ကိုယ်တို့က ဘုရားရှိခိုး ပါဠိစာတွေ ငယ်ငယ်ကတည်းက ရွတ်ခဲ့တယ်။ ပိဋကတ်ရွတ်ကျက်တဲ့ ဆရာတော်ကြီးတွေ ရှိတယ် — ပိဋကတ်ဆိုတာ စာအုပ် ၄၀ ကျော် ရှိတယ်။ ဒါကိုမှ ရွတ်ကျက်နိုင်တဲ့ ဦးနှောက်ဆိုရင် ကိုယ်တို့ ဘာမဆို မှတ်နိုင်တယ်ဆိုတာ သိသာတယ်။

ကွာခြားချက်က နည်းစနစ် ရှိ မရှိပဲ။

ဒီစာအုပ်ကို ဘယ်လိုဖတ်မလဲ

ဒီစာအုပ်ကို A to Z ဖတ်လို့ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပိုထိရောက်တဲ့ နည်းလမ်းကတော့—

၁။ Introduction (ဒီအခန်း) ကို အရင်ဖတ်ပါ — ဦးနှောက်ရဲ့ basics ကို နားလည်ထားဖို့ အရေးကြီးတယ်။

၂။ Memory Palace (အခန်း ၁) ကို ဒုတိယ ဖတ်ပါ — ဒါဟာ အခြေခံအကျဆုံး၊ အစွမ်းထက်ဆုံး technique ပဲ။ ကိုယ် ဒီတစ်ခုတည်း သင်ယူရင်တောင် ကိုယ့်မှတ်ဉာဏ် ၁၀ ဆ ပိုကောင်းလာနိုင်တယ်။

၃။ ကျန်တဲ့ အခန်းတွေကို ကိုယ့်လိုအပ်ချက်အလိုက် ဖတ်ပါ — ကျောင်းသားဆိုရင် Active Recall, Spaced Repetition, Feynman Technique ကို ဦးစားပေးပါ။ စီးပွားရေးသမားဆိုရင် Mind Mapping, Chunking, Visualization ကို ဦးစားပေးပါ။

၄။ လက်တွေ့ လုပ်ပါ — ဒီစာအုပ်မှာ practice exercise တွေ ပါတယ်။ ဖတ်ရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး — လုပ်မှ ကိုယ့်ဟာ ဖြစ်မယ်။ ဖတ်ပြီးရင် စာအုပ်ပိတ်ပြီး ချက်ခြင်း စမ်းကြည့်ပါ။

၅။ အခန်းတိုင်းရဲ့ အဆုံးမှာ “လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ခန်း” ပါတယ် — ဒါတွေကို မကျော်ပါနဲ့!

ကိုယ့်ကတိ

ကိုယ် ဒီစာအုပ်ကို ရေးတဲ့အခါ ကတိတစ်ခု ပေးချင်တယ်—

ဒီစာအုပ်ထဲက နည်းစနစ်တွေကို တစ်ခုချင်း ကြိုးစားကြည့်ရင်၊ ကိုယ့်မှတ်ဉာဏ် သိသိသာသာ ပိုကောင်းလာမယ်။ ကိုယ် ဒါကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် experience လုပ်ပြီးပြီ။ ကိုယ့်ကျောင်းသားတွေ experience လုပ်ပြီးပြီ။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းက memory champion တွေ သက်သေပြပြီးပြီ။

ကိုယ့်ဘက်ကတော့ နည်းစနစ်တွေကို အသေးစိတ်၊ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပေးမယ်။ ကိုယ့်ဘက်ကတော့ လုပ်ပေးပါ။

ဒါဆိုရင် — စလိုက်ကြရအောင်။